Recenzje

Tomasz Wolańczyk, Artur Kołakowski, Magdalena Skotnicka, Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci, Wydawnictwo BiFolium, Lublin 1999

Jeżeli twoje dziecko jest nieuważne, impulsywne i nadpobudliwe, może to oznaczać, że ma zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), który dotyczy ok. 3-10 proc. dzieci w wieku szkolnym. Na zespół ten cierpiało wielu sławnych ludzi, m.in. Albert Einstein, Leonardo da Vinci czy Agatha Christie. Zaburzenie to utrudnia dzieciom poznawanie świata, uczenie się nowych rzeczy i zabawy z rówieśnikami. Książka powstała z myślą o dzieciach z tego rodzaju problemem, ich rodzicach, nauczycielach i opiekunach. Autorzy charakteryzują w niej szczegółowo objawy zespołu ADHD, wymieniają jego przyczyny, powołując się na najnowsze badania, a przede wszystkim podają wiele wskazówek, jak radzić sobie z dziećmi z nadpobudliwością psychoruchową.

Po tej lekturze rodzicom łatwiej będzie rozpoznawać objawy ADHD u własnych dzieci, a także szukać dla nich specjalistycznej pomocy. Nauczyciele z kolei, w części poświęconej sytuacji dziecka z ADHD w szkole, znajdą cenne informacje dotyczące nadpobudliwych uczniów. Rzeczywistość szkolna skazuje te dzieci na kilkudziesięcioosobowe klasy, choć wiadomo, że najbardziej odpowiednie dla nich są zespoły 10-15-osobowe. Uczniowie z ADHD cierpią na specyficzne trudności pojawiające się w czasie nauki szkolnej: zaburzenia językowe, także procesów uwagi i pamięci, dysleksję i dysgrafię. Omówienie tych problemów i sposobów ich przezwyciężania bez wątpienia pomoże tak rodzicom, jak i nauczycielom.

Jak żyć na co dzień z dzieckiem nadpobudliwym? Mogą w tym pomóc wskazówki i ćwiczenia zebrane w ostatniej części książki. Autorzy starają się w niej wyjaśnić, że ADHD jest problemem, a nie wymówką, która usprawiedliwi czekanie, aż nadpobudliwe dziecko dorośnie. Praca nad zniwelowaniem ujemnych stron ADHD jest bowiem możliwa i bardzo potrzebna samemu dziecku, bo to ono najbardziej cierpi z powodu nadpobudliwości. Pomóc w tym mogą także proponowane przez autorów metody wsparcia i rady. "W domu, gdzie mieszka ktoś z ADHD, nawet kot i złota rybka mogą potrzebować terapii". Dobrze jednak pamiętać, że odpowiednie podejście do tego problemu ułatwi rozwiązanie wielu trudnych sytuacji.

Rudolf Kretschmann, Kornelia Kirscher-Liss, Ingrid Lange-Schmidt, Reinhold Miller, Elke Rabens, Jürgen Thal, Margret Zitzner, Stres w zawodzie nauczyciela, tłum. Joanna Mink, GWP, Gdańsk 2003

Czym jest stres? Jak radzić sobie z obciążeniami wynikającymi z pracy w szkole? Jak uchronić się przed wypaleniem zawodowym i zachować maksimum komfortu życia? To pytania, na które poszukuje odpowiedzi wielu nauczycieli. Książka, która powstała z myślą o nich, opisuje szczegółowo różne sytuacje, z którymi stykają się pedagodzy oraz podaje propozycje radzenia sobie z negatywnymi aspektami tych sytuacji. Celem publikacji jest bowiem podsunięcie pomysłów na zapobieganie stresom, a także opanowanie odpowiednich strategii, które będą sprzyjały efektywnej działalności zawodowej. Nauczyciele, czytając tę pozycję, dowiedzą się, jak radzić sobie z wyczerpaniem podczas pracy i po jej zakończeniu, znajdą sugestie dotyczące pogodzenia obowiązków zawodowych z własnymi potrzebami, gospodarowania efektywnie czasem oraz współpracy z gronem kolegów.

Największą zaletą książki jest duża liczba praktycznych rad i wskazówek. Autorzy m.in. proponują ćwiczenia służące koncentracji i relaksowi. Podsuwają kwestie do rozważań, których celem jest skoncentrowanie się na istotnych dla danej osoby problemach i wskazanie kierunków pracy. Na uwagę zasługuje ostatni rozdział. W zamyśle autorów ma on pomóc wprowadzić w życie odpowiednie strategie działania, wyjaśnia także, jak wytrwać w ich konsekwentnej realizacji.

Książka składa się 11 rozdziałów omawiających osobne zagadnienia-problemy. Dzięki tej konstrukcji można z niej korzystać, czytając całość lub tylko wybrane części. Autorzy sugerują zresztą, aby sięgać po jej lekturę, kiedy pojawia się problem i potrzebna jest szybka pomoc. Ciekawym i przydatnym pomysłem jest zamieszczenie na końcu publikacji materiałów do kopiowania, m.in. ćwiczeń do samodzielnego wykonywania, które są pomocne w diagnozowaniu własnej sytuacji. Warto z nich skorzystać, inspirować się innymi radami autorów, aby zawód nauczyciela stał się źródłem radości i satysfakcji.

Ken Erst Szkolne gry uczniów. Jak sobie z nimi radzić, tłum. Józef Troczyński. WSiP, Warszawa 1991 r., (wydanie III).

W każdym zawodzie istotną sprawą jest rozróżnienie dwóch rodzajów umiejętności: wiedzy fachowej związanej z kierunkiem wyuczonej i/lub uprawianej specjalizacji oraz umiejętności interpersonalnych. Wiadomo również, że najlepsze wyniki w pracy zawodowej osiągają osoby, które potrafią nawiązywać satysfakcjonujące kontakty międzyludzkie. Ludzie o takich cechach są najczęściej przez nas lubiani i cenieni. W środowisku nauczycielskim określa się je jako "nauczyciel z powołania". Prowadzone przez nich lekcje są dla uczniów interesujące, ponieważ treści nauczania powiązane są z ich emocjonalnym przeżyciem.

Czy i jak można nauczyć się budowania takich relacji z uczniami i innymi osobami, które rozwiną nasz potencjał zawodowy i osobisty? Według Kena Ersta można wytrenować umiejętności interpersonalne, ale trzeba pamiętać o tym, że w znacznej mierze zależą one od naszych dotychczasowych doświadczeń życiowych, społecznych, relacji w rodzinie, poziomu wrażliwości i empatii. W przypadku pracy z uczniami tylko wtedy będzie to możliwe, jeśli uwewnętrzni się tak podstawowe zasady, jak m.in.: ucznia należy traktować jak partnera, należy być otwartym, autorytet zależy od wiedzy i popularności w grupie, surowe kary demobilizują uczniów, docenianie roli emocji w pracy jako wskaźnika trudności lub powodzenia w kontakcie.

Aby pokonać bezradność w trudnych sytuacjach interpersonalnych, warto zajrzeć do prezentowanej publikacji. Stanowi ona rodzaj poradnika, który radzi jak zachowywać się w różnych sytuacjach, zachodzących w klasie pomiędzy uczniami, uczniami i nauczycielem. Autor książki wykorzystując analizę transakcyjną (psychologiczna koncepcja powstawania zaburzeń kontaktów międzyludzkich) przedstawia gry ("gierki", "zagrywki"), jakie toczą pomiędzy sobą te grupy osób. Rozważa motywy oraz korzyści, jakie przynoszą te zachowania, szczegółowo analizuje elementy, etapy i zasady gry, pokazuje, jak można ją konstruktywnie rozwijać i jak przerwać. Lektura książki inspiruje do poszukiwania własnych rozwiązań, zmniejsza lęk i poczucie bezradności, szczególnie u osób, które pracują z dziećmi i młodzieżą, a także studentami.

Oprac. Anna Selenit