Psychologia społeczna
Umiejętności społeczne

 

Agresja w szkole
Małgorzata Kuśpit

 

Rodzina niewątpliwie rozwija i kształtuje młodego człowieka. Nieprawidłowe postawy rodziców wobec dziecka wpływają na jakość jego późniejszych relacji interpersonalnych, mogą być również przyczyną zachowań agresywnych. Dalszy proces wychowawczy odbywa się w szkole wśród rówieśników i wychowawców. Wzory negatywnych zachowań mogą być wyuczone na drodze doświadczenia, przez obserwację zachowań innych lub być skutkiem gniewu, frustracji, niepewności i pełnić rolę mechanizmu obronnego (Bilikiewicz, 1987). Okazuje się, że nieprawidłowe zachowania można hamować i poddawać kontroli. W zdobyciu umiejętności radzenia sobie z przejawami agresji u uczniów dużą rolę odgrywają nauczyciele oraz rodzice.

 

Źródła agresywnych zachowań w szkole

Kiedy dziecko idzie do szkoły zmienia się jego sytuacja. Istotne znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka mają rówieśnicy oraz wychowawca. Nauczyciel jako osoba znacząca powinien zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa zarówno zewnętrznego, jak i wewnętrznego, umacniać jego poczucie wartości, przyczyniać się do rozwoju zdolności i zainteresowań. Taka postawa ułatwia nawiązywanie przez dziecko prawidłowych relacji z rówieśnikami i wpływa na rozwój procesu socjalizacji.

Nieodpowiednia postawa nauczyciela może być przyczyną zachowań agresywnych ucznia. Zdarza się, że w nowym środowisku, jakim jest szkoła, ujawniają się nieprawidłowo ukształtowane cechy osobowości dziecka. Jeśli w odpowiednim czasie nie otrzyma ono pomocy i wsparcia, jego problemy mogą się nasilić (Spionek, 1981). Brak wrażliwości oraz chęci przeciwdziałania poczuciu zagrożenia prowadzą do bierności ucznia, rezygnacji, braku wiary we własne możliwości. Niekiedy uczeń z trudnościami otrzymuje etykietkę dziecka niezdolnego, zaczyna być poniżany, wyśmiewany czy ignorowany przez nauczyciela. W konsekwencji czuje się upokorzony i odrzucony, co może prowadzić do wytworzenia u niego postawy buntowniczej i agresywnej (Kmiecik-Baran, 2000). Uczeń o takiej postawie staje się arogancki w stosunku do osób dorosłych, podchodzi lekceważąco do obowiązków szkolnych, unika kontaktu z rówieśnikami i zaczyna szukać akceptacji poza szkołą.

Podobnie może być w przypadku dzieci uzdolnionych, które ze względu na wyróżniające się cechy osobowości i ponadprzeciętne zdolności intelektualne, mogą izolować się od innych. Częstą przyczyną niedostosowania społecznego są niepowodzenia szkolne, trudności w opanowaniu materiału, a w konsekwencji złe wyniki w nauce. Brak tolerancji, negatywna i autorytarna postawa nauczyciela oraz krzyk jako sposób na zwiększenie dyscypliny w klasie, potrafią przyczynić się do niedostosowania społecznego, chuligaństwa, popadania w nałogi, przestępczości czy autoagresji (Kmiecik-Baran, 2000). Zdarza się, że podłożem agresji jest frustracja (niesprawiedliwa ocena, częste upomnienia, wytykanie wad), jak również modelowanie. Nauczyciel przejawiający zachowania agresywne może stać się dla ucznia wzorem do naśladowania (Rożnowska, 2001). Zgodnie z powyższym: frustracja, złość, gniew, lęk to siły napędowe zachowań agresywnych, które skierowane zostają na rówieśników lub młodszych kolegów (Borecka-Biernat, 1998). (...)

 

Poruszane zagadnienia:

  • Przemoc wśród młodzieży
  • Najczęstsze przejawy agresywnego zachowania w szkołach
  • Przeciwdziałanie agresji
  • Kroki pomagające w rozwiązaniu trudnych sytuacji
  • Nauczyciele i wychowawcy w przeciwdziałaniu przemocy
  • identyfikacja zjawiska: diagnoza, stan potrzeb, kierowanie i  rozwiązanie sytuacji: wsparcie i kontrola 

 

Ważnym aspektem w walce z przemocą w szkole jest edukacja i uświadamianie uczniom, nauczycielom oraz rodzicom problemu, uczenie rozpoznawania zjawiska przemocy oraz ewentualna pomoc. Rozwijanie umiejętności społecznych, uwrażliwianie na przemoc oraz prawidłowe ukierunkowanie rozwoju od najmłodszych lat mogą w znacznym stopniu zminimalizować to zjawisko. Olweus (1998) proponuje, aby współpracować z rodzicami; ustalić normy postępowania, które będą zapobiegać mobbningowi; nagradzać uczniów za pozytywne zachowania; organizować zajęcia zacieśniające więzi między uczniami; prowadzić rozmowy z ofiarami przemocy oraz z ich rodzinami. W przeciwdziałaniu aktom agresji  niezbędna jest współpraca i kooperacja nauczycieli, uczniów i rodziców. Szkoła powinna dążyć do rozwoju społecznego, uczyć współpracy i uwrażliwiać na negatywne wpływy.