Temat miesiąca 
 

 

Druga strona ryzyka
Krzysztof Ostaszewski

 

Charakterystyczne dla wielu działań profilaktycznych jest zakazywanie i instruowanie, czego nie należy robić. W tym wyraża się negatywny charakter profilaktyki, przynajmniej tej, która dąży do identyfikowania i eliminowania czynników ryzyka. Od kilku lat zaczęto doceniać znaczenie czynników chroniących, zasobów i możliwości, jakie tkwią w jednostce i jej otoczeniu. Dało to początek nowemu myśleniu o profilaktyce zachowań problemowych młodzieży w kategoriach „pozytywnej strategii” lub „pozytywnego rozwoju dzieci i młodzieży”. Nowy nurt przezwycięża negatywny charakter profilaktyki i stwarza szansę na pełniejszą integrację działań z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia. U jego podłoża znajduje się koncepcja resilience wyjaśniająca mechanizmy pozytywnej adaptacji w niesprzyjających warunkach życia. Zarys tej koncepcji w odniesieniu do dzieci i młodzieży przedstawia niniejszy artykuł.

 

Młodzi ludzie w różny sposób reagują na ekspozycję na czynniki ryzyka, np. biedę, patologię rodziców, towarzystwo problemowych rówieśników. Jedni są na nie podatni, inni przejawiają znaczną odporność. Wiele dzieci wychowujących się w rodzinach dysfunkcyjnych – (np. w rodzinach z problemem alkoholowym) – w życiu dorosłym cieszy się dobrym zdrowiem, odnosi sukcesy i ogólnie dobrze daje sobie radę, mimo niekiedy bardzo niekorzystnych warunków i przewlekłego stresu doświadczanego w dzieciństwie. Często przechodzimy nad tym zjawiskiem do porządku dziennego, nie zastanawiając się głębiej, jak to jest w ogóle możliwe. Tymczasem, oni – wbrew temu, czego można było się spodziewać – skutecznie oparli się potężnej sile wielu negatywnych czynników. Ten fenomen zasługuje na dokładne poznanie, bowiem wiedza o mechanizmach i prawidłowościach pozytywnej adaptacji może posłużyć do projektowania bardziej skutecznych programów i strategii profilaktycznych dla dzieci i młodzieży z tzw. grup wysokiego ryzyka. (...)

 

Poruszane zagadnienia:

  • Fenomen dobrego przystosowania
  • Odkrycie resilience
  • Czym jest „resilience”
  • Czynniki sprzyjające procesom „resilience”
  • Kierunki pozytywnych strategii w profilaktyce