Temat miesiąca
 

 

Indywidualne ścieżki ryzyka a profilaktyka

Maria Deptuła
Badania naukowe sugerują, że czynniki ryzyka wiążą się ze sobą tworząc tzw. ścieżki ryzyka w toku rozwoju dziecka. Artykuł przybliża dwie ścieżki indywidualnego ryzyka używania substancji psychoaktywnych i powstawania innych ryzykownych zachowań w okresie dojrzewania. Jedną nieprawidłową ścieżkę rozwoju inicjuje niewłaściwe wypełnianie ról przez rodziców, drugą – deficyty poznawcze dziecka. Obie ścieżki zaczynają się bardzo wcześnie. Jedna powstaje we wczesnym okresie przedszkolnym, druga, gdy dziecko podejmuje naukę w szkole. Dlatego działania profilaktyczne należy podejmować już w okresie przedszkolnym i w młodszym wieku szkolnym. Artykuł przedstawia również cele oddziaływań profilaktycznych powiązane ze ścieżkami ryzyka oraz propozycje sposobów ich osiągania w kolejnych etapach rozwoju dziecka.
 

Przedstawione (red. w artykule) mechanizmy powstawania ścieżek ryzyka i powiązane z nimi cele działań profilaktycznych, przypadają na okresy szczególnej podatności dziecka i jego rodziny na oddziaływania:

  • 2-3 rok życia, kiedy następuje nauka samoregulacji behawioralnej i emocjonalnej;
  • pierwsze lata szkolne, kiedy następuje rozwój relacji z otoczeniem, uczenie się pracy w systemie szkolnym;
  • okres dojrzewania, (czas przejścia ze szkoły podstawowej do gimnazjum), który charakteryzuje się wzrastaniem samodzielności i niezależności, burzliwymi przemianami fizycznymi i wzrostem natężenia stresów oraz nacisków rówieśników (Jacob, Leonard 1997, s.122).

W tych właśnie okresach interwencje, których celem jest zmiana kierunku rozwoju, mają największe szanse powodzenia (ibidem). Warto to brać pod uwagę w szkoleniach kadr nauczycielskich oraz przy konstruowaniu szkolnych programów profilaktyki, które miały w założeniu tworzyć podstawy systemowych rozwiązań profilaktycznych w oświacie.

 

Poruszane zagadnienia:

 

Ścieżka ryzyka zapoczątkowana niewłaściwym wypełnianiem roli przez rodziców

  • Cele działań profilaktycznych adresowanych do rodziców.
  • Cele działań profilaktycznych podejmowanych przez wychowawców w pracy bezpośredniej z dziećmi.

Ścieżka ryzyka zapoczątkowana zaburzeniami funkcji poznawczych

  • Cele działań profilaktycznych powiązane z drugą ścieżką ryzyka.
  • Cele działań profilaktycznych adresowanych do dzieci z obu ścieżek ryzyka w okresie dorastania.