Dystans czy tolerancja?

W wakacyjnym wydaniu Pomarańczowego Forum znaczną część artykułów poświęciliśmy problemowi tolerancji, zarówno sposobowi definiowania samego pojęcia, jak i jego źródłom i granicom. Przez wieki Polacy uchodzili za naród tolerancyjny, a Polska za kraj tolerancji. Wystarczy odwołać się do zapisów historycznych pochodzących z XVI wieku, kiedy nasz kraj wolny był od sporów na tle religijnym, którymi targana była niemal cała ówczesna Europa. Jak jest obecnie? Potoczne opinie, często powtarzane przez media, określają nas jako ludzi pełnych uprzedzeń, stereotypów, niechętnych nie tylko innym nacjom, ale także osobom, których styl życia odbiega od naszego.

Wśród badań dotyczących wymienionych zagadnień, szczególnie ciekawe są te, które podejmują problem stosunku Polaków do wyznawców innych religii. Około 90% mieszkańców Polski określa się mianem katolików. W nauce Jana Pawła II – głowy Kościoła Rzymsko-Katolickiego – ekumenizm i poszanowanie innych wyznań jest jedną z fundamentalnych kwestii. W czasie pontyfikatu Jana Pawła II przedstawiciele Kościołów Europy podpisali w Strasburgu Kartę Ekumeniczną, której celem jest popieranie ekumenicznej kultury dialogu i współpracy między Kościołami, pogłębianie duchowej wspólnoty z innymi religiami monoteistycznymi (judaizm, islam) oraz dialog z wyznawcami innych religii i światopoglądów. Jakie miejsce duch ekumenizmu i tolerancji zajmuje w naszym światopoglądzie? Czy jest w nim w ogóle obecny?
Kwestia postaw Polaków wobec wyznawców prawosławia, protestantyzmu, judaizmu i islamu była przedmiotem badań przeprowadzonych pod koniec 2001 roku przez CBOS (Aktualne problemy i wydarzenia,132). Warto sięgnąć do ich wyników, pomimo upływu ponad trzech lat, zostały bowiem przeprowadzone wkrótce po zamachach z 11 września, które zdaniem socjologów wyostrzyły negatywne opinie społeczne na temat wyznawców islamu oraz po ujawnieniu zbrodni w Jedwabnem, co z kolei znacznie wpłynęło na radykalizację postaw wobec osób pochodzenia żydowskiego.