Integracja dzieci niepełnosprawnych
w polskiej szkole

Jadwiga Bogucka, Dorota Żyro

Kształcenie integracyjne, czyli wspólna edukacja uczniów niepełnosprawnych ze zdrowymi rówieśnikami, może mieć różny charakter. Jej najbardziej rozpowszechnioną formą są oddziały integracyjne. Coraz częściej obserwujemy, że rodzice uczniów niepełnosprawnych jako miejsce edukacji dla swoich dzieci wybierają szkołę rejonową znajdującą się w pobliżu ich miejsca zamieszkania, a nie specjalną. Zarówno w szkołach ogólnodostępnych, jak i w klasach integracyjnych, uczniom niepełnosprawnym zapewnia się wsparcie i odpowiedni program nauczania dostosowany do ich indywidualnych potrzeb i możliwości.

Wynika z tego, że uczeń niepełnosprawny (z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego) powinien otrzymać taką samą pomoc niezależnie od miejsca edukacji, tj. w szkole specjalnej, ogólnodostępnej czy oddziale integracyjnym. Jest to szczególnie ważne dla rodziców dzieci uczących się w mniejszych miejscowościach, gdzie dostęp do szkolnictwa specjalnego czy integracyjnego jest ograniczony.

W psychologii i praktyce pedagogicznej długo utrzymywało się podejście diagnostyczne do dziecka niepełnosprawnego, a źródła trudności szkolnych upatrywano głównie w dziecku. Włączając dziecko do szkoły ogólnodostępnej zakładano, że to dziecko ma się przystosować do zastanego systemu i korzystać z tego, co szkoła już oferowała.
Doświadczenia zdobywane w oddziałach integracyjnych w pracy z dziećmi ze specjalnymi potrzebami, zasadniczo zmieniły to nastawienie. Dzisiaj zdecydowanie odchodzimy od podejścia koncentrującego się na deficytach i brakach dziecka, a podkreślamy czynniki społeczne warunkujące jego rozwój.
Podejście społeczne polega na eliminowaniu przeszkód uniemożliwiających uczniom niepełnosprawnym uczestnictwo w życiu społecznym, które tkwią w instytucjach, przepisach prawa i postawach ludzi. Zakłada ono zatem zmianę środowiska, w którym nauczanie ma przebiegać, a nie zmianę czy przygotowanie samego ucznia, co skutkuje podniesieniem jakości oferty edukacyjnej również dla pozostałych dzieci.(...)
O tym, że ta forma nauczania zyskuje coraz większe uznanie zarówno wśród nauczycieli, jak i rodziców świadczy bardzo dynamiczny wzrost liczby oddziałów integracyjnych w ostatnich latach.
Integracja objęła zasięgiem całą Polskę, choć nie w jednakowym stopniu. Wprowadzenie tej formy nauczania jest uzależnione od lokalnie przyjętej polityki oświatowej w samorządach, od zamożności województwa i zasobów kadrowych.(...)