Strategie, placówki, programy

Problem narkotyków
i narkomanii w Warszawie - cz. I

Janusz Sierosławski

Chociaż problemy związane z narkotykami mają w pewnym sensie uniwersalny charakter to ich lokalny obraz cechować może daleko posunięta specyfika. Wyniki badań epidemiologicznych przekonują, że zarówno używanie narkotyków, jak i problemy, jakie ono powoduje, są silnie zróżnicowane terytorialnie co do rozmiarów i charakteru. Zróżnicowaniu podlega także dynamika zjawiska, stąd tak ważne jest jego monitorowanie nie tylko na poziomie kraju, ale także w skali lokalnej. Warszawa należy do tych nielicznych miast, w których taki monitoring jest prowadzony już od połowy lat 90.

Monitoring został zapoczątkowany w ramach programu Grupy Pompidou (Rada Europy) - "Multi-City Study" (Sierosławski 1996, Sierosławski et al. 1997). W ostatnich latach przedsięwzięcia w tym zakresie inicjowane i finansowane są przez Biuro Polityki Społecznej Urzędu m.st. Warszawy, które wykorzystuje ich wyniki jako podstawę do planowania działań z zakresu profilaktyki i szeroko rozumianej pomocy osobom z problemem narkotykowym. W artykule zostaną zaprezentowane wybrane wyniki z ostatniego raportu wraz z wnioskami i rekomendacjami.

Okazjonalne używanie narkotyków

Informacji o rozpowszechnieniu eksperymentalnego i okazjonalnego używania substancji psychoaktywnych dostarczają badania ankietowe realizowane na reprezentatywnych próbach populacji lub pewnych jej segmentów, na przykład młodzieży. Badania takie nie nadają się do oceny rozmiarów narkomanii rozumianej jako uzależnienie, pozwalają jednak szacować rozmiary zjawiska okazjonalnego używania narkotyków, a tym samym przewidywać, przynajmniej w ogólnych zarysach, przyszłe trendy w rozwoju problemowego używania narkotyków, czyli narkomanii.
W Warszawie w ostatnich latach zrealizowano trzy porównywalne badania szkolne (1995, 1999, 2003) obejmujące uczniów w wieku 15-16 lat i 17-18 lat (Sierosławski 2002) oraz dwa badania na reprezentatywnych próbach mieszkańców (1997 i 2002), pierwsze obejmujące osoby w wieku 18-50 lat i drugie - 16 lat i więcej (Sierosławski 1998, 2003).
Porównanie wyników badania szkolnego z 2003 r. z wynikami badań zrealizowanych w 1999r. i 1995 r. w Warszawie, na tle analogicznych badań ogólnopolskich wykazało tendencję do stabilizacji wskaźników używania narkotyków przez młodzież w wieku 15-16 lat w stolicy.
Skala wzrostu wskaźników eksperymentowania z marihuaną i haszyszem jest mniejsza niż na poziomie kraju. Jednocześnie wyraźnie spadają wskaźniki używania amfetaminy. Także w zakresie oceny dostępności poszczególnych substancji w Warszawie widoczne są pozytywne tendencje, podczas gdy w skali ogólnopolskiej przeważa trend wzrostowy. Te pozytywne tendencje nie powinny przesłonić faktu, że nadal wskaźniki w Warszawie są znacznie wyższe niż średnia ogólnopolska, co znajduje wytłumaczenie w wielkomiejskim i stołecznym charakterze Warszawy. W zdecydowanej większości krajów naszego kręgu cywilizacyjnego problem narkotyków rozwija się przede wszystkim w wielkich miastach, a zwłaszcza w stolicach.
Porównanie wyników badań z lat 1997 i 2002, zrealizowanych na próbach reprezentatywnych pełnoletnich mieszkańców Warszawy, wykazało także trend wzrostowy okazjonalnego używania narkotyków. Już badanie z 1997 r. przekonało, że narkotyki wkraczają w świat dorosłych, przynajmniej gdy pod uwagę bierze się Warszawę. Odsetek okazjonalnych użytkowników marihuany lub haszyszu w grupie wiekowej 18-24 lata wzrósł o 15%, podczas gdy analogiczny odsetek wśród starszych (25-34 lata) zwiększył się aż o ponad 20%. W kolejnych grupach wiekowych wprawdzie rozpowszechnienie jest znacznie mniejsze, jednak skala wzrostu jest większa. (...)

Tematy poruszane w artykule:

• Oszacowanie liczby problemowych użytkowników
• Problemy zdrowotne związane z narkotykami