MECHANIZMY I FORMY WYKLUCZENIA

Marcin J. Sochocki

Kim są wykluczeni? To osoby, które zazwyczaj nie podzielają społecznie akceptowanego systemu norm i wartości. Egzystują na marginesie społecznego świata wśród podobnych sobie ludzi lub wiodą samotnicze życie. Gdy się pojawiają, wzbudzają lęk, niechęć lub litość. Czasem są to osoby, które nie potrafią zadbać o swoje najbardziej elementarne potrzeby i wegetują na granicy życia i śmierci. Co sprawia, że trafiają na margines? Jak można temu przeciwdziałać? Niniejszy artykuł otwiera nowy cykl "Anomia młodzieży", w ramach którego będziemy poszukiwać odpowiedzi na te pytania. Poniżej przedstawiam analizę wybranych aspektów zjawiska wykluczenia społecznego z perspektywy socjologicznej koncepcji anomii.

Wykluczeni to inaczej "ludzie zbędni", jak określił ich socjolog Stefan Czarnowski. Postrzeganie ich w ten sposób przez znaczną część społeczeństwa, jest tym, co łączy bardzo różne kategorie ludzi wykluczonych.(...)
W analizie przyczyn marginalizacji oraz mechanizmów regulujących zachowania ludzi czy grup wykluczonych, bardzo przydatne jest pojęcie anomii. Używa się go najczęściej w dwóch znaczeniach, które wywodzą się od socjologów - Emila Durkheima i Roberta K. Mertona.(...)

Zgodnie z durkheimowską perspektywą anomia oznacza stan powstały wskutek rozpadu bądź zaniku norm. Można ją odnosić zarówno do społeczności, jak i do jednostek. Człowiek może się znaleźć w stanie anomii np. wskutek tragedii życiowej, która prowadzi do destrukcji świata, w którym żył (np. wypadek, w którym ginie rodzina). W stanie anomii może znaleźć się także społeczeństwo. Wiąże się to wówczas z zanikiem kontroli społecznej odwołującej się do wspólnoty wartości. Gdy sytuacja społeczna jest niestabilna (np. w trakcie wojen czy klęsk żywiołowych), wówczas o wiele łatwiej jest łamać normy (rabować, gwałcić itp.).

W artykule m.in.:

• Pojęcie anomii w koncepcji Roberta K. Mertona
  
• Innowatorzy w świecie konsumpcji
  
• Wycofujący się ze świata
  
• Młodzi narkomani - przykład wycofania?
  
• Rytualiści
  
• Buntownicy