Metodyka pracy z dziećmi z grup ryzyka

Biologiczne podłoże ADHD

Tomasz Hanć

Od pewnego czasu w Remedium prezentowane są artykuły dotyczące sposobów pomagania dzieciom z ADHD oraz ich rodzicom i nauczycielom. Opierają się one na podejściu poznawczo-behawioralnym. Niniejszy artykuł stanowi natomiast początek równoległego cyklu, którego celem będzie przedstawienie przyczyn funkcjonalnych problemów dzieci z ADHD oraz psychospołecznych mechanizmów kształtowania się u nich zaburzeń towarzyszących. W cyklu nacisk zostanie położony także na analizę sposobów, w jak nadpobudliwe dzieci przechodzą przez kryzysy związane z niektórymi fazami rozwoju oraz roli, jaką w tym procesie odgrywają osoby znaczące. Pierwszy z artykułów jest poświęcony biologicznemu tłu zaburzenia, historii badań nad organicznym i fizjologicznym podłożem ADHD oraz różnym sposobom interpretacji najważniejszych wyników.

ADHD - nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi - bywa postrzegane jako wynik labilności w sferze wychowania, braku konsekwencji i zbyt liberalnego ustosunkowania rodziców do swoich dzieci. Takie podejście akcentuje z jednej strony brak kompetencji rodzicielskich u współczesnych rodziców, a z drugiej nadmierne wysycenie środowiska dziecka bodźcami stymulującymi (telewizja, internet, gry komputerowe, muzyka, kampanie reklamowe ukierunkowane na dziecko jako odbiorcę). Rzeczywiście, przy obecnym nieograniczonym dostępie do informacji, rodzice przetrenowani przez programy telewizyjne, fachową prasę i poradniki w stylu: "Jak być dobrym rodzicem" coraz częściej boją się podejmować rolę (będącą w zgodzie z ich emocjami i światopoglądem) wychowawcy dla swojego dziecka z obawy przed popełnieniem błędów (Prekop, Schweizer, 1997, 64-79).
Jednak mimo tej prawidłowości należy zwrócić uwagę, że mimo zakładanej przez niektórych autorów powszechności wyżej opisanego zjawiska, większość dzieci nie sprawia problemów wychowawczych. Istnieje natomiast pewien procent dzieci (5-10 proc. według J. Swansona, 1998, s. 430), które niezależnie od kompetencji rodziców i dostępu do mediów lub jego braku, już w wieku wczesnoszkolnym przejawia zachowania, które najlepiej opisują terminy: impulsywność, nadpobudliwość ruchowa oraz deficyt uwagi - to właśnie dzieci z ADHD.

Większość rodziców dzieci z diagnozą o nadpobudliwości przyznaje, że symptomy zaburzenia dawały znać o sobie już na bardzo wczesnym etapie rozwoju: w fazie niemowlęctwa, a nawet w okresie ciąży (wysoki poziom aktywności dziecka). Sugeruje to inną przyczynę ADHD niż nadmiernie stymulujące środowisko i labilność wychowawcza rodziców, a mianowicie biologiczny determinizm zjawiska.(...)