Coraz częściej naszym działaniom edukacyjnym i profilaktycznym towarzyszy formalna ewaluacja. Jej wyniki są wykorzystywane do krytycznej oceny, doskonalenia, a także podejmowania decyzji, co do dalszych losów tych działań.
Kilkunastoletnia historia rozwoju programów profilaktycznych w naszym kraju przekonuje nas, że ewaluacja "demokratyzuje się" łagodząc swoje funkcje kontrolne na rzecz większej użyteczności dla realizatorów i odbiorców. Jest to związane z decentralizacją środków przeznaczanych na profilaktykę i "szyciem" programów na miarę lokalnych potrzeb.
Proces zmian dokonujących się w ewaluacji można opisywać na kilku poziomach. Poziom pierwszy dotyczy sposobu podejmowania decyzji o kształcie i kryteriach oceny programów i działań społecznych. Wówczas ewaluacja staje się płaszczyzną społecznej dyskusji, w której ścierają się różne punkty widzenia, kryteria oceny, pytania i potrzeby. Drugi poziom dotyczy sposobu prowadzenia ewaluacji. Prawo obywatelstwa zyskują tzw. jakościowe metody zbierania informacji, przez co ewaluacja staje się bardziej dostępna i przyjazna dla realizatorów działań profilaktycznych nie zawsze przygotowanych do stosowania statystycznych analiz ilościowych. Łączenie metod jakościowych i ilościowych wzbogaca i w pewnym sensie "demokratyzuje" metodologię ewaluacji, a przy okazji daje rzeczywiście najlepsze rezultaty. Trzeci poziom to upowszechnianie się ewaluacji wewnętrznej prowadzonej przez samych realizatorów działań profilaktycznych. Niektórzy specjaliści uważają, że ewaluacja zewnętrzna przynosi najbardziej wiarygodne wyniki, ale w tej kwestii zdania są podzielone. Demokratyczny sposób prowadzenia ewaluacji i w tym punkcie poszukuje kompromisu, starając się łączyć ewaluację prowadzoną przez ekspertów lub badaczy z tzw. autoewaluacją wykonywaną przez samych realizatorów programów.
O idei ewaluacji demokratycznej pisze w tym numerze Remedium socjolog i specjalista w zakresie ewaluacji programów profilaktycznych Marcin J. Sochocki. W swoim artykule "Ewaluacja jako dyskurs" Autor przedstawia ewaluację z perspektywy jej przydatności w inicjowaniu demokratycznych procesów decyzyjnych społeczeństwa obywatelskiego. Przy okazji jest to bardzo przystępny wykład na temat celów, poziomów i funkcji ewaluacji programów profilaktycznych.

Życzymy ciekawej lektury