www.niebotak.pl

W ubiegłym roku Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych przy okazji realizacji kampanii adresowanej do osób dorosłych „Wyhamuj w porę!” przeprowadziła równoległe działania skierowane do młodzieży ze szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych pod hasłem „Nie piję bo tak!”. Opracowano m. in. cykl zajęć z uczniami (scenariusz został opublikowany w Remedium)¹, zorganizowano ogólnopolski konkurs na szkolną gazetkę profilaktyczną, przygotowano ulotki i broszury. Jednym z efektów było także opracowanie strony internetowej adresowanej do młodzieży szkolnej poświęconej problematyce alkoholowej. Warto, aby rodzice, nauczyciele i wychowawcy poznali tę stronę i zarekomendowali ją swoim młodym podopiecznym. Można ją także wykorzystać prowadząc zajęcia profilaktyczne. W artykule omawiamy niektóre przekazy edukacyjne zawarte na stronie.

Zespół ekspertów PARPA stworzył stronę www.niebotak.pl wzorując się na amerykańskim projekcie "The cool spot" (www.thecoolspot.gov). Aksjonormatywne podstawy strony wyznacza tzw. model abstynencyjny, tzn. treści edukacyjne oparto na normie, że sięganie przez osoby niepełnoletnie po alkohol, papierosy lub narkotyki jest nadużyciem. Inaczej mówiąc, przyjęto, że w odniesieniu do młodzieży normą jest abstynencja.

Twórcy www.niebotak.pl odeszli od tradycyjnie ujmowanej profilaktyki uzależnień, zgodnie z którą eksponowano ryzyko rozwoju uzależnienia od substancji psychoaktywnych, a co za tym idzie skupiano się na stosunkowo odległych negatywnych skutkach ich nadużywania. Zawarte na stronie przekazy edukacyjne odnoszące się do szkód związanych z piciem alkoholu nie koncentrują się jedynie na uzależnieniu, lecz przede wszystkim odnoszą do zagrożeń, których młodzi ludzie mogą doświadczyć w znacznie krótszej perspektywie czasowej – spotykając się w weekend ze znajomymi czy idąc do dyskoteki.

Większość przekazów opracowano w bardzo atrakcyjnej formie testów i gier. Dzięki nim internauci nie tylko zdobywają wiedzę, ale także kształtują przekonania normatywne, które są zgodne z koncepcją czynników chroniących młodzież przed podejmowaniem zachowań ryzykownych.

Jednym z przykładów kształtowania właściwych przekonań normatywnych i zarazem przeciwstawiania się fałszywym, stereotypowym wyobrażeniom jest test "Jak jest naprawdę?". Internauci odpowiadając na proste pytania konfrontują swoje wyobrażenia na temat powszechności spożycia alkoholu wśród gimnazjalistów z wiedzą opartą na badaniach społecznych. Test został tak skonstruowany, że aby przejść go w całości, trzeba każdorazowo podać właściwą odpowiedź (w przypadku błędu należy udzielić odpowiedzi raz jeszcze). Jest to ważne rozwiązanie, bo nie tylko że nie utrwala fałszywych wyobrażeń na temat picia przez młodzież, ale także niejako "wymusza" zapoznanie się ze stanem faktycznym. Ciekawe jak z testem radzą sobie dorośli? Zapraszamy Czytelników do sprawdzenia swoich wiadomości (część pytań odnosi się także do poziomu konsumpcji różnych napojów alkoholowych przez osoby pełnoletnie). Uprzedzając rozwiązanie warto zacytować podsumowanie testu w części dotyczącej picia przez gimnazjalistów. To normalne, że młodzi ludzie nie piją alkoholu. Poznałeś/aś fakty – nie wierz, jeśli ktoś mówi Ci, że jest inaczej. Pamiętaj – nikt nie ma prawa oczekiwać od Ciebie, że będziesz pił/a alkohol. To TY decydujesz. Jeśli ktoś proponuje Ci picie alkoholu – lepiej powiedz NIE.

Na stronie znajduje się też dostosowane do percepcji ludzi młodych vademecum na temat konsumpcji napojów alkoholowych "Fakty o alkoholu". Młodzi użytkownicy mogą uzyskać rzetelne wiadomości z zakresu biopsychospołecznych konsekwencji (nad)używania alkoholu, a także przepisów prawa. Na stronie zamieszczono test "Prawdy i mity alkoholowe". Warto podkreślić, że odpowiedzi zaopatrzone są w krótkie informacje uzasadniające właściwy wybór. Osoby, które chciałyby pogłębić swoją wiedzę z zakresu problemów alkoholowych mogą pobrać artykuły z serii "ABC alkoholu", które były publikowane w naszym miesięczniku.

Internauci mogą też przekonać się z jakim ryzykiem wiąże się zbyt wczesne sięganie po napoje alkoholowe i zbyt intensywne picie. Ciekawą propozycją jest możliwość skonfrontowania własnych oczekiwań związanych ze spożywaniem alkoholu z wiedzą na temat faktycznego oddziaływania alkoholu na organizm ludzki i czynników ryzyka. Przykładowo, jeśli młody człowiek uważa, że alkohol poprawi jego nastrój, to na stronie znajdzie szereg rzeczowych i przystępnie zaprezentowanych argumentów, że wcale tak być nie musi.

Informacje zamieszczone na stronie pomagają też radzić sobie z rówieśniczą presją. Internauci mogą m. in. wziąć udział w ciekawym quizie, który uczy rozpoznawania różnych form nacisków wykorzystywanych w międzyrówieśniczych interakcjach. Inną formą nauki asertywności jest test "Sprawdź czy jesteś asertywny". Daje on młodym ludziom możliwość weryfikacji własnych postaw w sytuacjach stresujących. Wybór poszczególnych odpowiedzi powiązany jest z wyjaśnieniami pozwalającymi odróżnić zachowania asertywne od uległych i agresywnych. Test odnosi się nie tylko do interakcji międzyrówieśniczych, ale także do relacji z rodzicami i nauczycielami. Na stronie zamieszczono informacje wyjaśniające czym jest i czym nie jest asertywność. Opisano także co zyskujemy będąc asertywnymi i do jakich strat prowadzi brak asertywności.

Młodzi ludzie, którzy doświadczają problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych – np. piją ryzykownie albo są ofiarami przemocy domowej – na stronie znajdą wyczerpujący zestaw telefonów zaufania i pomocowych platform internetowych. Informacje na ten temat zamieszczono pod hasłem "Prawdziwe życie".

Oprac. JAC

¹ Jest to wielowariantowy scenariusz zajęć z zakresu profilaktyki problemów wiążących się z sięganiem przez młodych ludzi po napoje alkoholowe. W jego ramach m. in. młodzi ludzie uczą się rozpoznawać tzw. mity alkoholowe i związek pomiędzy realizacją ważnych życiowych celów/wartości a spożywaniem alkoholu. J. Kołodziejczyk, K. Ostaszewski, Cykl zajęć z uczniami "Nie piję! Bo tak!","Remedium" nr 7/8 (197/198), lipiec/sierpień 2009, s. 20-23.