Czy autorytety są potrzebne?

Wpływ autorytetu na zachowania i decyzje ludzi był wielokrotnie przedmiotem badań z zakresu psychologii społecznej, a także pedagogiki. Zgodnie z definicjami słownikowymi, termin autorytet pochodzi od łac. auctoritas, który tłumaczy się jako rada, wola, ważność, powaga moralna, nawet wpływowa osoba. Słownik Wyrazów Obcych określa go m.in. jako uznanie u innych, wpływowość. Autorytet jest zawsze traktowany jako relacja pomiędzy co najmniej dwiema osobami, z których jedna budzi uznanie drugiej.

Psychologowie zajmujący się rozwojem i edukacją zwracają uwagę na znaczenie autorytetu w procesie wychowania i negatywne konsekwencje jego braku, szczególnie w okresie dzieciństwa i adolescencji. Literatura pedeutologiczna szeroko opisuje cechy będące warunkiem powodzenia w pracy wychowawców, których posiadanie decyduje o tym, że osoby pracujące z młodzieżą są dla niej wzorami osobowymi. Te cechy to m.in. wiedza i mądrość nauczyciela lub wychowawcy, jego doświadczenie pedagogiczne, umiejętność wyzwalania potencjału wychowanków, empatia i sympatia wobec uczniów, spójność wyznawanych zasad z zachowaniem. W pedagogice wyróżnia się tzw. autorytet wyzwalający i ujarzmiający. Autorytet wyzwalający ma inspirujący i konstruktywny wpływ na postępowanie osób, u których cieszy się uznaniem. Ma on szczególne znaczenie w pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. Wychowawca darzony takim autorytetem mobilizuje swoich wychowanków do inicjatyw i podejmowania samodzielnych działań, pogłębia poczucie odpowiedzialności za własny rozwój. Autorytet ujarzmiający natomiast wypływa nie z osobistych zalet czy zasług, lecz wygórowanej ambicji i pragnienia władzy.

Co kilka lat w mediach pojawiają się materiały podejmujące kwestię obecności autorytetów lub ich braku w życiu publicznym, a zwłaszcza sprawę obecności wzorów osobowych, które cieszyłyby się uznaniem i zaufaniem młodzieży. O jednym z takich badań piszemy dziś w artykule z cyklu Okiem i uchem. Obok kwestii autorytetów w życiu młodzieży, specjaliści podejmują także wątek ich potrzeby i znaczenia w życiu dorosłych. Jak pokazują badania CBOS, dla większości dorosłych Polaków jest oczywiste, że posiadanie w życiu wzorców do naśladowania jest ważne, ale 1/5 jest przeciwnego zdania. Jakie postaci dorośli Polacy wskazują jako autorytety i z jakimi zmiennymi socjodemograficznymi wiąże się potrzeba ich posiadania, szerzej w materiale pt: Polacy o autorytetach, do którego lektury zapraszamy.