Jak przeciwdziałać przemocy w pomocy? – cz. II
Oprac. Anna Czerwińska

W kwietniowym wydaniu Pomarańczowego Forum przedstawiliśmy Czytelnikom relację z I części panelu dyskusyjnego pt: Jak przeciwdziałać przemocy w pomocy?, który odbył się 12 marca br. w Warszawie podczas corocznej konferencji zorganizowanej przez Federację na Rzecz Reintegracji Społecznej, poświęconej pomocy dzieciom, młodzieży oraz osobom dorosłym zagrożonym marginalizacją społeczną.

Temat konferencji: "Przemoc w pomocy" może budzić zdziwienie, a nawet kontrowersje, jednak wyniki badań prezentowanych przez organizatorów, a także ich własne refleksje jako "pomagaczy" z wieloletnim stażem, wskazują, że problem jest realny, co więcej nasila się i rzadko kiedy staje się przedmiotem debaty publicznej.

W pierwszej części dyskusji sporo miejsca poświęcono przemocy polegającej na stygmatyzowaniu osób będących beneficjentami instytucji świadczących pomoc, zwłaszcza socjalną i na idącym w ślad za tą stygmatyzacją lekceważeniu, narzucaniu własnej wizji cudzego życia, nadmiernej kontroli, a także upokarzaniu. Jak podkreślała prof. Elżbieta Trawkowska sferą, w której wyraźnie widać nacechowany przemocą stosunek do osób korzystających z pomocy jest język – czyli sposób komunikowania się. Z cytowanych przez nią badań prowadzonych wśród pracowników socjalnych, lekarzy i kuratorów sądowych wynika, że język ten jest nacechowany bardzo silnie negatywnymi ocenami, dzieleniem ludzi na dobrych i złych, operuje kontrastami, dominuje w nim poczucie wyobcowania pomagających wobec ich beneficjentów, także poczucie wyższości kulturowej, przekonanie, że są lepsi, bardziej wartościowi. Zaskakiwał natomiast niski poziom empatii, rozumienia sytuacji, w której znaleźli się potrzebujący, także praktycznego wykorzystania wiedzy o ich kondycji psychospołecznej. Innym ważnym aspektem pomagania, który podnoszono w dyskusji, był aspekt etyczny. Kiedy w pomaganiu brak fundamentu etycznego, który buduje szacunek dla drugiego człowieka, zwłaszcza człowieka w trudnej sytuacji życiowej – podkreślała prof. Maria Kolankiewicz – pojawiają się arbitralne działania, ocenianie, wymuszanie. Z szacunkiem wobec osób zależnych od nas w procesie pomagania, wiąże się m.in. wierność zasadom, które powinien respektować każdy człowiek profesjonalnie zajmujący się pomocą, jest wśród nich zasada dyskrecji, poszanowania prywatności i intymności. O tym, jak ważna jest w pomaganiu, zwłaszcza młodym ludziom umiejętność przyjmowania ich perspektywy życiowej i psychologicznej, mówił podczas panelu dyrektor Szkolnego Ośrodka Socjoterapii KĄT – Łukasz Ługowski. Dzięki niej pomagający stają życzliwi i empatyczni, a poprzez to bardziej wiarygodni.

W drugiej części dyskusji panelowej pojawiły się refleksje osób zajmujących się zawodowo pomaganiem, jak również tych, którzy z takiej pomocy korzystają lub korzystali w przeszłości. Marek Liciński, psychoterapeuta, przedstawił kluczowe błędy i pułapki w pomaganiu, prowadzące do przemocy w relacji z "klientem" takie jak: manipulacja, arbitralność, pycha i pogarda.(...)