Holistyczne podejście w działaniach białostockiej KLANZY

Tadeusz Pulcyn

Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA istnieje od 1990 roku jako organizacja pozarządowa skupiającą osoby poszukujące nowych rozwiązań w przestrzeni edukacyjnej; wprowadzające styl – w nauczaniu, wychowaniu i animacji społeczno-kulturalnej – wyzwalający indywidualną aktywność uczestników ich projektów. Organizacja obecnie obejmuje 10 struktur lokalnych na terenie całej Polski i w tym roku obchodzi swoje 35-lecie. Jedną z nich jest Oddział Białostocki, który został powołany w 1998 roku.

O działalności białostockiego oddziału KLANZY rozmawiam z jego prezeską Małgorzatą Borowską, która jest również dyrektorką Autorskiej Szkoły KLANZY – Liceum Ogólnokształcącego w Białymstoku oraz szefową białostockiej Pracowni Działań Kulturalnych.

Jakie były pierwsze kroki białostockiej KLANZY?

Zaczynaliśmy od szkoleń nauczycieli i pedagogów w zakresie poznania metod pedagogiki zabawy i do tej pory to robimy w ramach Centrum Szkoleniowego KLANZA. Potem założyliśmy świetlicę socjoterapeutyczną dla dzieci w wieku szkolnym, w której wychowawcy, pedagodzy i animatorzy mieli możliwość wykorzystywania aktywnej metody pracy ze swoimi podopiecznymi. Dzieci przychodziły do nas codziennie i oprócz uczestniczenia w zajęciach wychowawczych i socjterapeutycznych mogły odrabiać lekcje, przygotowywać się – pod okiem pedagogów – do zajęć szkolnych. Efekty pracy świetlicowej okazały się ze wszech miar pozytywne, gdyż kiedy nasi podopieczni podjęli naukę w szkołach ponadpodstawowych, nie straciliśmy ze sobą kontaktu. Nadal przychodzili do świetlicy, chcąc uczestniczyć we wspólnych działaniach. I żeby je ukierunkować, przygotowaliśmy dla nich m.in. program pracy wolontariackiej. Liczni nasi podopieczni uczestniczący w tym programie są dziś prezesami stowarzyszeń lokalnych i ogólnopolskich, pełnią różne funkcje w jednostkach samorządowych i organizacjach pozarządowych.

Warto zaznaczyć, że oddział białostocki KLANZY jako pierwszy w Polsce wprowadził na terenie województwa podlaskiego program „Projektor – wolontariat studencki” – autorstwa Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Celem programu jest wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci i młodzieży mieszkającej na wsi i w małych miastach. Tam wolontariusze nie tylko przekazują adresatom wiedzę, ale także własnym przykładem zachęcają ich do rozwoju swoich talentów.

Jakie są obecnie sztandarowe programy białostockiego oddziału stowarzyszenia?

Jednym z programów wiodących jest Pracownia Działań Kulturalnych, pełniąca funkcję osiedlowego domu kultury, usytuowana w oddalonej od centrum Białegostoku dzielnicy. Nie jest to jednak klasyczna tego typu placówka, gdyż jej oferta nie jest adresowana jedynie do społeczności osiedlowej, lecz do wszystkich mieszkańców Białegostoku. 

Organizujemy dla nich koncerty, wernisaże, spotkania z ciekawymi ludźmi oraz zajęcia rozwijające różne pasje. Do Pracowni mogą przychodzić również rodzice z dziećmi w wieku przedszkolnym i uczestniczyć z nimi w grach, zabawach, zajęciach je aktywizujących – w ramach Akademii Malucha.

Do południa działa też – cztery razy w tygodniu – Klub Aktywnego Seniora. Raz w tygodniu odbywają się zajęcia warsztatowe Szkoły SuperBabci i SuperDziadka. Uczestnicy zajęć mogą poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności, by konstruktywnie wspomagać rodziców w wychowywaniu wnuków. Mogą też wzajemnie wymieniać się doświadczeniami, m.in. w sprawach dotyczących komunikacji i rozwiązywania konfliktów bez przemocy, ale także dbania o swoje zdrowie. Babcie i dziadkowie działają też jako wolontariusze, m.in. organizując spotkania międzypokoleniowe.

Pracowałam wiele lat w innych ośrodkach kultury – w tym realizuję swój autorski program, którego celem jest wykorzystanie całej ośrodkowej przestrzeni czasowej, aby wszystkie grupy wiekowe mogły pod jednym dachem znaleźć coś ciekawego dla siebie i jednocześnie wykazać się swoją kreatywnością.

Inne projekty KLANZY?

Ważnym naszym programem jest również Centrum Pomocy Dzieciom (CPD) – placówka zajmująca się kompleksową pomocą dzieciom i młodzieży, ale też ich rodzicom i opiekunom uwikłanym w przemoc czy będącym w kryzysie i wymagającym wzmożonego wsparcia terapeutycznego.

W placówce tej mamy zespół interdyscyplinarny; porad i wsparcia udzielają m.in. psycholodzy, pedagodzy i terapeuci. Gdy rodzice z dziećmi trafiają pod ich skrzydła, objęci są całościową opieką w jednym miejscu, nie muszą krążyć między gabinetami i wielokrotnie opowiadać o swoich traumatycznych doświadczeniach. Po ustaleniu diagnozy kierowani są albo do indywidualnej terapii, albo terapii grupowej lub do odpowiednich grup wsparcia. CPD kładzie nacisk na współpracę z rodziną. Oczywiście, trafiają się samotne matki wychowujące dzieci czy samotni ojcowie będący w kryzysie. Chodzi o to, żeby i opiekunowie, i dzieci otrzymywali profesjonalne wsparcie w konkretnych sytuacjach dysfunkcyjnych. Służą temu również organizowane przez nas warsztaty im dedykowane.

Realizujemy także program „Akademia Rodziców”. Uczestniczący w nim opiekunowie dzieci i młodzieży mogą skorzystać z warsztatów ze specjalistami, którzy podejmują m.in.: takie tematy, jak: „Wychowania bez porażek”, „Granice a zaspokajanie potrzeb” czy „Wpływ kryzysów rodzinnych na zachowanie dzieci”.

Od momentu wybuchu wojny na Ukrainie realizujemy też program wspierający rodziny uchodźcze. Zdobywaliśmy na ten cel środki finansowe z różnych źródeł. Obecnie prowadzimy działania we współpracy z Miastem Białystok – przy wsparciu finansowym UNICEF-u.

Czy jest jakiś projekt białostockiego oddziału stowarzyszenia, który go wyróżnia pośród innych placówek?

Z pewnością jest nim Liceum ASK – Autorska Szkoła KLANZY. Liceum Ogólnokształcące w Białymstoku, które powstało 4 lata temu. Celem nauczycieli i wychowawców w nim pracujących jest towarzyszenie licealistom w drodze do wszechstronnego rozwoju intelektualnego, ale także rozwoju osobowości, poprzez styl nauczania, wychowania i animacji społeczno-kulturalnej, styl wyzwalający kreatywność uczniów i pracowników szkoły.

W naszym liceum każdy uczeń może mieć swojego tutora; nauczyciela, który pełni rolę personalnego doradcy, inspiratora i motywatora, z którym spotyka się dwa razy w miesiącu; ich relacja opiera się na wzajemnym zaufaniu, dialogu i wspólnym ustalaniu ścieżki rozwoju.

Nasza młodzież ma stały kontakt z wysoką kulturą i sztuką (teatr, malarstwo, muzyka) poprzez zajęcia pozalekcyjne, spotkania z twórcami oraz udział w wydarzeniach organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA. To umożliwia uczniom odkrywanie i rozwijanie ich artystycznych pasji, które mogą być początkiem ich kariery zawodowej.

Mamy bardzo dobre warunki lokalowe. W przestrzennych klasach co roku organizowane są wystawy malarskie, niekiedy nawet trzy w roku. Nasi uczniowie angażują się w zajęcia teatralne; przygotowują przedstawienia, widowiska i osiągają sukcesy na licznych przeglądach spektakli teatralnych w mieście i poza nim.

Znaczące u nas jest to, że mamy w programie szkolnym większą niż w podobnych szkołach liczbę zajęć lekcyjnych z polskiego i angielskiego. Poszerzony program realizują też uczniowie w zakresie wybranego przedmiotu na maturę.

Kadra nauczycielska jest bardzo przyjazna uczniom, otwarta na ich inicjatywy, zgodnie z naszą misją, że każdy z nich ma potencjał twórczy i trzeba robić wszystko, aby mógł go rozwijać.

Młodzież czuje się w przestrzeni szkolnej bezpiecznie. Między uczniami jest zdrowa rywalizacja w zakresie rozwijania umiejętności twórczych i odkrywania talentów. Nie istnieje w naszej szkole przemoc rówieśnicza czy jakakolwiek inna forma przemocy. Funkcjonuje natomiast wolontariat międzypokoleniowy. Młodzież sama zgłasza propozycje działań. Duszą szkolnego wolontariatu ASK jest animator życia szkoły – Emilia Chomutowska-Murza, która koordynuje pracę młodych aktywistów; w ubiegłym roku szkolnym zostali finalistami białostockiej edycji Samorządowego Konkursu Nastolatków „Ośmiu Wspaniałych” – uczniów działających na rzecz mieszkańców miasta. W roku szkolnym 2024/2025 w wolontariacie uczestniczyło 95% naszej młodzieży.

Słowem, Liceum ASK – to bardzo kameralna szkoła; mamy ponad czterdziestu uczniów, którzy dorastając pod opieką nauczycieli, odważnie wchodzą w relacje społeczne. 

Czy Liceum ASK realizuje programy profilaktyczne dotyczące uzależnień od substancji psychoaktywnych czy od pewnych czynności, na przykład od korzystania z urządzeń elektronicznych?

Szkoła wdraża program wychowawczy i w naszym programie uwzględniamy tematykę dotyczącą uzależnień, biorąc pod uwagę to, że nowoczesna profilaktyka nie polega jedynie na zakazach i nakazach. Inicjujemy działania aktywizujące – m.in. wspomniany wolontariat szkolny jest bardzo mocno rozwinięty. Oczywiście, zapraszamy z prelekcjami specjalistów w dziedzinie uzależnień. Nasza młodzież zdobywa wiedzę na ich temat. Jednak w ramach działań profilaktycznych skupiamy się przede wszystkim na aktywizowaniu społeczności szkolnej i pozaszkolnej. Animatorką tych działań jest wspomniana Emilia Chomutowska-Murza. Jedną ze wspólnych inicjatyw jest udział naszej młodzieży w projekcie „Szlachetna paczka”, do której włączają się rodzice uczniów – docierają do rodzin w potrzebie, poznają ich trudności i decydują o najlepszej formie pomocy; tworzymy rozwiązania, dzięki którym konkretny człowiek może pomagać w sposób kompleksowy konkretnemu człowiekowi. Podejmujemy również działania na rzecz promocji czytelnictwa, realizując program „Ratownicy czytelnictwa”. Bierze w nim udział cała społeczność szkolna, prezentując wartościowe lektury, organizując wymianę książek wśród społeczności lokalnej. 

Czy można powiedzieć, że wszystkie programy białostockiego oddziału stowarzyszenia odnoszą się do holistycznej koncepcji człowieka?

Myślę, że tak. Jak w soczewce skupia się ona m.in. w działaniu Centrum Szkoleniowego „KLANZA” w Białymstoku. Tam wspólnie z zespołem certyfikowanych trenerów oddanych „idei pedagogiki zabawy” (która jest naszym znakiem firmowym) oraz innych zapraszanych specjalistów, oferujemy m.in. cykle warsztatów metodycznych o różnorodnej tematyce, które są ofertą pomocną w wyborze form i sposobów rozwoju zawodowego. Stosujemy własną, oryginalną metodę pracy – „metodę klanzy”. Jej istotą jest szczególna dbałość o atmosferę życzliwej współpracy w grupie. Przede wszystkim inspirujemy do rozwoju osobistego i zawodowego jej uczestników, kierując się przekonaniem, że człowiek jest niepodzielną całością, której poszczególne sfery – fizyczna, emocjonalna, umysłowa i duchowa – są ze sobą wzajemnie powiązane i wpływają na siebie.

Oferowane przez nas spotkania szkoleniowe dają szansę uczestnikom uświadomienia sobie, czego warto się uczyć. Efektem stosowania naszej koncepcji jest wzmocnienie potencjału człowieka, podniesienie jego motywacji do doskonalenia i zdobywania umiejętności oraz wzbudzenie chęci do pozytywnych zmian w każdym środowisku, w którym funkcjonuje. 

Z Małgorzatą Borowską rozmawiał Tadeusz Pulcyn.