Wspierająca Szkoła i inne inicjatywy chroniące zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży

Tadeusz Pulcyn

Jak informuje sprawozdawczyni przebiegu tego spotkania Agnieszka Rejer-Mellin – koordynatorka projektów Fundacji Adamed – w ciągu 7 miesięcy program WSPIERAJĄCA SZKOŁA dotarł do niemal 740 pracowników szkół oraz 1200 rodziców i opiekunów, którzy uczestniczyli w zajęciach (520 godzin dydaktycznych) pogłębiających wiedzę z zakresu postępowania w przypadku wystąpienia kryzysu psychicznego młodych osób. 

W pilotażu i pierwszej edycji programu wzięło udział 30 szkół z całej Polski. Każda z nich miała dostęp do szkoleń dla nauczycieli i pracowników, webinaru dla rodziców, a także do indywidualnych konsultacji z suicydologiem. Nadto, wszystkie placówki przygotowały spersonalizowaną procedurę kryzysową oraz powołały zespół kryzysowy w sytuacji zagrożenia życia.

WSPIERAJĄCA SZKOŁA została objęta honorowym patronatem Ministrerstwa Edukacji Narodowej. W uroczystości wręczenia certyfikatów dla przedstawicieli szkół wzięła udział Paulina Piechna-Więckiewicz, podsekretarz stanu w tym ministerstwie, która powiedziała m.in.: – Ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży to priorytet Ministerstwa Edukacji Narodowej. Wdrażamy działania, które mają na celu zwiększenie dostępności do wsparcia psychologiczno-pedagogicznego w szkołach, szkolenia nauczycieli i specjalistów, a także promowanie edukacji zdrowotnej. Podejmujemy również współpracę z organizacjami pozarządowymi i instytucjami, które – jak Fundacja Adamed – realizują inicjatywy odpowiadające na potrzeby młodych ludzi. Program WSPIERAJĄCA SZKOŁA jest przykładem działania – kompleksowego, merytorycznego, opartego na zrozumieniu wyzwań, z jakimi mierzą się uczniowie i nauczyciele.

Reakcja na brak systemowej pomocy

Pomysł stworzenia programu WSPIERAJĄCA SZKOŁA zrodził się po osobistych wydarzeniach – prezes Fundacji Adamed dr n. med. Małgorzaty Adamkiewicz i jej córki Laury Adamkiewicz – związanych trudnościami, jakie powoduje systemowa luka w zakresie wsparcia zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.

 – Moim pragnieniem było – mówiła m.in. Laura Adamkiewicz podczas gali – aby szkoła stała się miejscem, w którym uczennice i uczniowie mogliby znaleźć pomoc w sytuacjach kryzysowych. Dlatego zaangażowałam się w opracowywanie poradników i gier edukacyjnych skierowanych do młodych ludzi biorących udział w programie. Materiały te uwzględniają ich perspektywę widzenia rzeczywistości. 

 – Nowoczesne technologie – zaznaczyła Małgorzata Adamkiewicz – miały być narzędziem rozwoju, tymczasem często stają się źródłem lęku, samotności i problemów psychicznych młodego pokolenia. Dlatego istnieje potrzeba tworzenia przez osoby dorosłe środowisk dla niego bezpiecznych. W te inicjatywy wpisuje się programu WSPIERAJĄCA SZKOŁA. 

Fundacja Adamed – akcentowały pomysłodawczynie programu – nieustannie intensyfikuje swoje działania, by wspierać zwłaszcza osoby niepełnoletnie, które najbardziej tego potrzebują.

Z danych Komendy Głównej Policji wynika, że w 2024 roku aż 2181 dzieci i nastolatków do 19. roku życia podjęło próbę samobójczą, w tym 127 prób zakończyło się śmiercią. To oznacza, że każdego dnia sześć młodych osób w naszym kraju próbuje odebrać sobie życie. 

Życie warte jest rozmowy

Program WSPIERAJĄCA SZKOŁA realizowany jest we współpracy z ekspertami – suicydologami, psychologami i edukatorami z serwisu Życie Warte Jest Rozmowy. Pomysłodawczyni serwisu – dr Halszka Witkowska, ekspertka biura ds. zapobiegania zachowaniom samobójczym w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie – która jest także współorganizatorką WSPIERAJĄCEJ SZKOŁY, podkreśliła podczas galowego spotkania, że jej pierwsza edycja unaoczniła, jak bardzo potrzebne są dziś działania systemowe w zakresie prewencji. Jednocześnie pokazała, że dyrekcje szkół, kadra i rodzice uczniów włączeni do programu okazali otwartość i zaangażowanie, chcąc poznać narzędzia, sposoby pomocy i wsparcia młodym podopiecznym w kryzysie. 

Warto wiedzieć, że w ramach serwisu Życie Warte Jest Rozmowy, Interdyscyplinarny Zespół Profilaktyki Zachowań Samobójczych wydał raport „Zrozumieć, aby zapobiec 2024”. Autorzy raportu zwracają w nim uwagę na czynniki pośrednie i bezpośrednie wynikające z korzystania z internetu, które mogą wpłynąć na zachowania samobójcze dzieci i młodzieży. Podają tam również dane państwowego instytutu badawczego NASK; wynika z nich, że obecnie dzieci spędzają codziennie 5 godzin i 36 minut w internecie. A tam mogą być być: ofiarami podżegania do samobójstwa, hejtów, przemocy, szeregu zjawisk, które mogą istotnie wpłynąć na jego psychikę.

 Do serwisu Życie Warte Jest Rozmowy każdego dnia piszą dzieci z całej Polski – że czują się bezwartościowe i samotne. 

W  niedawno wydanej książce Halszki Witkowskiej – „Życie mimo wszystko. Rozmowy o samobójstwie” – jest rozdział „Małe końce świata”, w którym autorka akcentuje, że często nawet niewielkie dziecięce problemy – lekceważone przez dorosłych – urastają do ogromnych rozmiarów; pierwsze niepowodzenia w szkole, pierwszy raz „złamane serce” – to m.in. zdarzenia, które młodzi ludzie mocno przeżywają. 

Tuż przed zakończeniem pierwszej edycji programu WSPIERAJĄCA SZKOŁA miałem okazję rozmawiać ze znawczynią „małych końców świata” – także ekspertki programu. Będąc w świetle jej wypowiedzi nie można oprzeć się przekonaniu, że nieustannie i wszędzie należy informować społeczeństwo, zwłaszcza rodziców, wychowawców, wszystkich, którzy na co dzień pracują z młodymi ludźmi: „Kryzys samobójczy to proces. I u nastolatków może on przebiegać bardzo dynamicznie – ze względu na ich dużą impulsywność. Dlatego znajdują się w grupie ryzyka, jeżeli chodzi o zachowania samobójcze”.

 – Najczęściej – twierdzi suicydolożka – młode osoby maskują swoje problemy; nie chcą nikomu przysparzać kłopotów, zwłaszcza rodzicom. Dlatego chcąc pomóc młodym w kryzysie, starajmy się zdobyć jak najwięcej informacji, ale ich od razu nie szufladkować. Czasem robimy to odruchowo. Słysząc, że dziecko nie chce iść do szkoły, mówimy, że jest leniwe. Nie dociekamy, co spowodowało, że nie chce. A może właśnie tam doświadcza przemocy rówieśniczej, może nie daje sobie rady z nauką, bo właśnie przeżywa kryzys psychiczny.

Istotne jest – przekonuje moja rozmówczyni – pokazanie młodej osobie, że może na nas liczyć. Czasem jednak może być potrzebne wsparcie specjalisty z zakresu zdrowia psychicznego.

 Na stronie https://zwjr.pl/, w zakładce „Strefa pomocy” jest lista bezpłatnych miejsc pomocowych (są stale aktualizowane); znajdują się tam wszystkie ośrodki interwencji kryzysowej. Warto więc odwiedzić tę stronę i znaleźć adresy, które są w powiecie czy gminie najbliżej naszych domów. 

Warto też zapoznać się z programem zapobiegania zachowaniom samobójczym, który jest realizowany w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025 (https://zapobiegajmysamobojstwom.pl). W ramach tego programu są prowadzone działania w zakresie zapobiegania zachowaniom samobójczym; jest w nim m.in. zadanie 5, które dotyczy tworzenia standardów dla grup zawodowych, które spotykają się z osobami w kryzysie psychicznym i samobójczym. W tej chwili przygotowywane są standardy dla nauczycieli, szkolnych specjalistów, pracowników socjalnych, służb mundurowych, a także dla osób duchownych. 

Nowa odsłona 

W marcu tego roku – znowu korzystam ze wspomnianej na wstępie relacji Agnieszki Rejer-Mellin – uruchomiona została druga edycja programu WSPIERAJĄCA SZKOŁA. Tegoroczna odsłona tej inicjatywy pozyskała dofinansowanie w ramach konkursu Ministerstwa Edukacji Narodowej; to umożliwiło ponad dwukrotne zwiększenie liczby szkół, objętych działaniami edukacyjnymi. W efekcie, do kolejnej transzy programu przystąpiło łącznie aż 55 placówek z całej Polski. Rozszerzona edycja oferuje jeszcze bogatszy wachlarz wsparcia, w tym cykl otwartych webinariów dla pracowników szkół oraz drukowane materiały edukacyjne, takie jak plakaty prezentujące zasady wsparcia rówieśniczego. W zajęciach dydaktycznych prowadzonych w 2025 roku, w ramach drugiej edycji programu WSPIERAJĄCA SZKOŁA, birze udział co najmniej 3 500 dorosłych osób.